Монополия

[ скачать ]

КІРІСПЕ
Нарыќ ќўрылымыныѕ ерекшеліктерін сипаттайтын еѕ басты кґрсеткіштердіѕ бірі, осы ќарастырылып отырєан нарыќтаєы фирмалардыѕ саны боп табылады. Жетілген бјсекелес нарыєында тауарды сатушылар жјне сатып алушылар саны ґте кґп болады, сондыќтан олардыѕ јрќайсысы жеке тїрде тауардыѕ нарыќтыќ баєасына јсер ете алмайды. Тауардыѕ баєасы нарыќтаєы сўраныс пен ўсыныс арасындаєы байланыс арќылы аныќталады. Осыныѕ салдарынан тўтынушылар мен сатушылар жетілген бјсеке нарыєында тауардыѕ баєасын тўраќты деп жјне ґздерініѕ баќылауынан тыс деп ќабылдайды. Ґнім ґндірушілердіѕ басты маќсаты пайданы еѕ жоєары деѕгейге жеткізу, сондыќтан олар јрдайым ўтымды ґнім кґлемін аныќтауєа ынталанады.
Монополиялыќ ґндірісте ірі фирмалардыѕ жўмыс істеуі тиімді, себебі ірі ґндірістіѕ шыєындары ўсаќ ґндірістіѕ шыєындарынан гґрі тґмен болатыны практика жїзінде дјлелденген. Мысал ретінде табиєи монополияны айтуєа болады.
Монополияны тек ќана экономикалыќ шектеулер емес, сонымен ќатар ќўќыќтыќ шектеулер де ќорєайды. Ќўќыќтыќ шектеулердіѕ кґп тараєан тїрі - жеке меншік ќўќыєы. Егер бір фирманыѕ меншігінде ґте сирек кездесетін шикізат болса, онда бўл фирма монополист болады. Легальды тосќауылдарєа патенттер мен авторлыќ ќўќыќтар жатады. Жаѕалыќ ашќан адам патент алмаса, онда ол ґзіне берілетін ерекше жеѕілдіктерге ие бола алмайды. Легальды тосќауылдыѕ негізгі мјнін былай тїсінуге болады: патентіѕ болса - ќўќыєыѕ бар, ал патент жоќ болса — ќўќыєы да жоќ. Бўл жаєдайдыѕ біздіѕ мемлекетіміз їшін маѕызы зор, ґйткені Кеѕес їкіметі кезіндегі ойлап тапќан жаѕалыќтардыѕ кґбініѕ мемлекетаралыќ патенті жоќ болды, сондыќтан да бўл жаѕалыќтарды шет елдіѕ адамдары тегін пайдалануда.